Nog geen één rotdag
Wat is het geval? Vanaf de dag dat Ronald overleed heb ik geen 1 rotdag gehad en ben iedere dag met goede energie mijn bed uitgekomen. Schijnbaar nogal ongeloofwaardig voor bepaalde mensen.
Past natuurlijk totaal niet in hun plaatje over rouw en verwerking. Want dat plaatje is heilig en precies zoals het hoort. Voor iedereen en alleman.
Tuurlijk is er af en toe een traantje, maar bijzonder weinig. Eens in de maand zeg maar.
Middenin het verwerkingsproces
Maar wat gebeurt er regelmatig tijdens sociale contacten?
Leer ik laatst iemand kennen: “Oh, is het nog maar zo kort, dán zit je nog middenin het verwerkingsproces.”
WTF! Hoe weet jij hoe ik mij voel en waar ik sta? Is er ergens een blauwdruk met een tijdschema waarmee iedereen in de pas moet lopen? Is iedereen en de manier waarop we omgaan met voorspoed en tegenslag opeens hetzelfde?
En mag ik niet gewoon blij en tevreden zijn met hoe het nu gaat? Blij met de zorgeloosheid. Blij met mijn vrijheid. Blij met mijn veerkracht… blij dat ik zaken die buiten mijn macht vallen telkens weer kan accepteren? Mag dat niet of zo?
En ik zwijg en denk: ze weet niet beter. Net als al die anderen. De hoop dat ik iemand’s overtuiging kan veranderen, die heb zelden. Zeker niet op zo’n moment. Misschien nu even als ik dit schrijf.
En dan was er nog iemand. Let op, daar kwam nog een 3e partij bij aan te pas. “Mijn moeder zegt dat je de klap nog wel krijgt. Meestal na 1 jaar.”
Huh? Serieus… kent jouw moeder mij dan?
Allemaal lief bedoeld hoor, maar ik heb echt betere én leukere tips voor een goed gesprek.
Zelfs mijn eigen vrienden doen het
Goed dit zijn mensen die mij niet goed kennen, maar er zijn ook mensen waarvan ik dacht dat ze mij wél goed kenden. Die mensen die ik normaal dan ook ‘mijn vrienden’ noem. Die cirkel is niet zo heel groot, maar zelfs binnen die cirkel doen enkelen toch ook dit soort aannames en uitspraken.
Aannames over mijn gevoelens. En helaas projecteren ook zij plaatjes op mij over hoe het verwerkingsproces volgens een of andere norm hoort te gaan. En zo weet men exact waar ik in mijn proces sta.
Hoe onbegrepen wil je dat ik mij voel?
En dat terwijl er niemand tussen mijn vrienden is die hierover iets tijdens zijn studie moest leren of onderzoeken. Het zijn niet eens ervaringsdeskundigen, want niemand heeft ‘exact’ hetzelfde meegemaakt. Gelukkig niet. Gelukkig hebben ze allemaal hun partner nog (als ze die hadden) en zijn die gelukkig ook allemaal nog vrij gezond.
Ieders proces is anders
Als iedereen nou eens onthoudt dat er voor het leven, voor hoe je dingen ervaart en dus zeker voor een ‘verwerkingsproces’, er geen blauwdruk bestaat en er al helemaal geen tijdschema’s klaarliggen. Onthoud dat er geen gouden regels bestaan voor hoe een emotioneel proces moet verlopen. Niets staat vast. Niets! Pas als we dat beseffen én… nooit meer vergeten, pas dán en alleen dán, wordt het voor iedereen op veel momenten een stuk eenvoudiger.
Zo’n proces is immers voor iedereen anders… ondanks dat er vaak in grote lijnen (veel) overeenkomsten te zien zijn. Zelfs de 5 bekende fases (ontkenning, boosheid, het gevecht aangaan, verdriet en aanvaarding), schijnen net zo vaak niet als wel in die volgorde te gebeuren. En over de heftigheid per fase is ook het laatste woord nog niet gezegd. Laat staan dat iedereen alle fases überhaupt doorloopt. Eigenlijk ook weer een achterhaald stokpaardje. Alweer 1’tje.
Maar zoals altijd, wijk je te veel af van de norm, dan stuit je op vastgeroeste aannames en onbegrip. Zelfs bij mensen waarvan ik dacht dat ze ruimdenkend waren. Mooi niet dus. Forget it! Ook zij blijken bij dit onderwerp totaal vastgeroest te zitten.
En ik zwijg.
Muur van onbegrip
Snap jij waarom mensen – die je willen laten weten dat ze ze begrijpen – zelf niet door hebben dat ze pure aannames gebruiken om jouw gevoel te verwoorden? Ze plakken een etiket op je, proppen je in een hokje en gooien vervolgens ook nog eens een bak met bullshit-projecties en rot-aannames waar de honden geen brood van lusten voor je voeten, want ze horen zichzelf zo graag ‘wijze dingen zeggen’.
Houd gewoon je kop!
Het gaat echt helemaal nergens over, heeft totaal geen zin en het werkt ook nog eens totaal averechts. Je voelt je juist vooral níet begrepen en – in het ergste geval – ook nog eens enorm eenzaam.
Einde verbondenheid
Want is het niet zo dat we ons met elkaar verbinden door te delen? Dat we door ons open en kwetsbaar op te stellen, nader tot elkaar komen? Is verbonheid niet 1 van onze 3 ‘psychologische’ basisbehoeften?
Maar als je deelt en voelt dat de ander niet echt luistert naar wat je vertelt, dan is er geen kans op verbinding. Erger nog, oude verbindingen smelten weg als sneeuw voor de zon. Je gaat je eerder eenzamer voelen dan verbonden.
Waarom word ik dan – en vast velen met mij – in een hokje gestopt aan de hand van ‘de gouden regels van het rouwproces’?
Jezus, ik krijg dat woord al bijna niet meer mijn strot uit. Nog erger: verwerkingsproces. Ver-wer-kings-pro-ces. 5 lettergrepen te veel.
Houd gewoon je mond en luister
Kunnen al die mensen die weten hoe het moet, niet beter hun waffel houden in plaats van je met een onbegrepen gevoel opzadelen? Moet toch niet zo heel moeilijk zijn? En anders bijt je maar het puntje van je tong eraf.
Ik moet er niet aan denken dat ik wanneer ik het wel onwijs zwaar zou hebben, ik op zoveel onbegrip, aannames en vooroordelen zou stuiten. Nu maakt het me hooguit nukkig en besluit ik – hoe kansloos ook – dit toch maar eens op te schrijven in de hoop dat we van elkaars fouten zullen leren… als we daarvoor niet al té vastgeroest zitten.
En het mooie is dat wanneer je ‘je waffel houdt’, je heel goed kunt horen wat de ander zegt. Luister daar dan ook heel goed naar. Moedig de ander ‘zacht’ aan verder te vertellen. Stel open vragen en durf mee de diepte in te gaan.
De kunst is om daarbij al die aannames in je hoofd, die aannames die de antwoorden willen blokkeren, die jouw overtuigingen willen beschermen, geen ruimte te geven. Geef juist alles wat nu met je gedeeld wordt alle ruimte.
Doe je dat niet, dan hoor je de ander nog niet. Op een later moment, in een volgend gesprek, zal het alsnog op negatieve wijze naar jullie terugkomen en blijkt al je aandacht en empathie totaal voor niets te zijn geweest. Uiteindelijk zul je de ander alsnog teleurstellen. Dus luister, luister, luister. Ook als er niets wordt gezegd.
Terwijl – als het je wel lukt – je zo veel nader tot elkaar komt. Jullie vriendschap een nieuwe waardevolle verdieping zal krijgen. Meer betekenis kan een vriendschap eigenlijk niet krijgen. Je bent er voor de ander.
Beetje bang
En ja, natuurlijk ben ik ook wel een héél klein beetje bang hoor. Bang voor een flinke terugslag, Maar 2 mensen die mij een ‘soort van behandeld’ hebben, zeiden (en zeggen nog steeds) dat ik al heel ver in het verwerkingsproces ben.
De kans dat ik nog een klap krijg, achten zij – net als mensen die die mij kennen en er zelf meer verstand van en ervaring mee hebben – echt héél klein.
Of zoals 1 van deze mensen zei: “Die klap heb jij allang gehad.” Met de nadruk op: allang.
En dat geloof ik inmiddels ook wel gezien het hele proces. Het proces dat startte bij de mededeling van de kanker en de ernst ervan. God, wat was ik bang en intens verdrietig die 1e dagen. Wilde iedere minuut samen doorbrengen want hoeveel restte ons nog. Ik dacht dat ik bleef huilen.
Ik weet nog goed dat ik vanaf toen bang was voor ‘onze mooie herinneringen’. Bang voor de pijn die deze met zich mee zouden brengen. Foto’s van vakanties durfde ik niet te bekijken. Foto’s van vroeger. Vroeger. Vroeger toen we dachten dat we nog een heel leven voor ons hadden. Vroeger, toen we nog zo heerlijk van niets wisten.
Ook was ik bang voor de muziek waaraan weleens té veel van dat soort mooie herinneringen konden kleven. Ik durfde het niet te draaien. Te bang voor de pijn. Te bang voor de pijn die ik voelde toen het na 10 jaar even definitief uit leek. Bang voor de pijn die ik toen omschreef als het gevoel dat je een arm of een been mist.
Of zoals mensen zeggen:
“Ik voel me niet meer compleet.”
Precies. Díe pijn!
De werkelijkheid
En wat doe ik de avond na Ronald’s overlijden? Ik zoek de film op van de dag met de wandeling door de kloof in de Picos. De kloof met de alm waar ik straks heen ga met zijn as. Om die te vinden moet heel wat andere filmpjes starten en bekijken.
Allemaal filmpjes van vakanties, uit de tijd van de foto’s waar ik zo bang voor was. Allemaal filmpjes van een paar minuten, 1’tje per dag, gecombineerd met de muziek die we draaiden tijdens die vakantie(s). Filmpjes tjokvol exact die herinneringen waar ik de afgelopen jaren zo bang voor was.
En wat doe ik? Ik geniet! Net als ik geniet van de muziek van toen. Ik draai alles gewoon weer. De playlist van Ronald‘s uitvaart draai ik regelmatig, net als andere oude favoriete cd’s. Die oude muziek en nieuwe muziek gaan weer gewoon mee op vakantie. Niets aan het handje. Ik geniet!
Ja, ik geniet. En misschien is dat ‘dankbaarheid’. Het woord waar ik zo’n moeite mee had, maar nu niet meer. Ook ik ben het woord gaan snappen.
Heb ik de klap al gehad?
Ik denk het toch van wel. Iets dat ik totaal niet verwachtte. Misschien dacht ik ook wel dat ik ‘de gouden regels van het rouwproces’ moest doorlopen. Waarom niet, als dat de regels zijn?
Ik weet nog hoe ontsteld ik was toen de buurman binnen 2 weken zei: “… of heb het al een plekje kunnen geven toen hij zo ziek was?” Huh?
Maar misschien had hij toch een punt. Eerst de impact van de mededeling. Daarna het hele ziekteverloop, de ping-pong tussen hoop en teleurstelling. Het moeten aanzien hoe het met iemand waar je intens van houdt steeds slechter en slechter gaat. Van aftakelen tot wegkwijnen, ik heb het allemaal gezien en van dichtbij meegemaakt. Stond er met mijn neus bovenop.
Als ik het toen niet al een plekje had gegevens, was ik leeggelopen qua energie. Zelf kapot gegaan. Accepteren is voor mij de manier om met zoiets voor een langere tijd te kunnen dealen. Dus ja, misschien heb ik toch al vanaf dag 1 heel veel verwerkt.
De klap komt nog wel
Ja hoor, de klap komt nog wel. Dat zeiden mensen ook na mijn kanker, zelfs mijn pa en die hield dat maar vol.
Hallo! Dat was 1997. Ik wacht inmiddels al bijna 22 jaar! Joehoe!
Misschien ben ik wel niet zo van de klappen. Na het overlijden van pa kwam er ook niet een, maar zijn afscheid was ook weer een verhaal op zich. Bijna 2 jaar zat er tussen reanimatie en overlijden, maar eigenlijk was pa na de reanimatie al halfdood. Zijn hersenen waren beschadigd door het zuurstoftekort waardoor hij bijvoorbeeld mij niet meer herkende. Dan neem je al afscheid van de vader die je ooit kende, de vader die er niet meer voor je kon zijn. De vader die je niet meer om raad kon vragen, maar er nog wel was om je een knuffel te geven. Tot het uiteindelijk echt ‘game over’ was. Maar geen klap, terwijl er genoeg mensen zijn die na het overlijden van een ouder een flinke setback krijgen.
We gaan het zien
Goed, we gaan het zien. Maar ik ben bang dat ik die mensen die het zogenaamd allemaal zo goed weten, ernstig teleur ga stellen.
Verder lezen?
Vlak na mijn post op Facebook over dit onderwerp deelden 2 vriendinnen het volgende artikel over mensen die niet rouwig zijn met mij. “… maar liefst 73 procent van de nabestaanden ervaart ‘opluchting’ als een van de 1e reacties op het overlijden van een naaste.
23 procent sprak zelfs van intensere gevoelens dan opluchting, zoals ‘dankbaarheid’, ‘berusting’ en zelfs ‘blijdschap’.
Lees het artikel hier: Niet rouwig: als een verlies geen pijn doet
Als de link niet meer werkt, doordat bijvoorbeeld de pagina is vervallen, kun je hier alsnog het artikel lezen en eventueel downloaden.
